Zwolnienia grupowe należą do najbardziej stresujących sytuacji w życiu zawodowym, ponieważ obejmują dużą liczbę pracowników w krótkim czasie i zazwyczaj wynikają z problemów finansowych firmy, reorganizacji lub likwidacji części działalności. Dla osób zatrudnionych oznacza to konieczność przygotowania się na zmiany, ale także korzystania z ochrony, jaką przewiduje prawo pracy. Zwolnienia grupowe są ściśle uregulowane i nie mogą odbywać się według przypadkowych zasad, ponieważ pracodawca musi spełnić konkretne wymogi informacyjne, konsultacyjne i formalne.

Kiedy zwolnienia grupowe są stosowane i jak wygląda cały proces

Zwolnienia grupowe mają miejsce wtedy, gdy w określonym przedziale czasowym pracodawca rozwiązuje umowy z większą liczbą pracowników niż wynika to z normalnego funkcjonowania firmy. W praktyce oznacza to, że organizacja przeprowadza redukcję etatów z przyczyn po swojej stronie, takich jak spadek zamówień, likwidacja działu, automatyzacja lub zmiana profilu działalności. Pracodawca nie może jednak podejmować takich działań bez spełnienia określonych obowiązków, ponieważ proces zwolnień zbiorowych podlega ustawie o zwolnieniach grupowych.

Najpierw firma musi ustalić, ilu pracowników planuje objąć redukcją oraz jakie stanowiska będą likwidowane. Kolejnym krokiem jest obowiązek przystąpienia do konsultacji ze związkami zawodowymi lub – jeśli firma ich nie posiada – z reprezentacją pracowników wyłonioną w odpowiednim trybie. W ramach konsultacji pracodawca przedstawia powody planowanych zwolnień, ich skalę, harmonogram oraz propozycje działań zmniejszających negatywne skutki dla pracowników. Dopiero po zakończeniu negocjacji i po zgłoszeniu zamiaru przeprowadzenia zwolnień odpowiedniemu urzędowi pracy pracodawca może rozpocząć wręczanie wypowiedzeń.

Prawa pracownika podczas zwolnień grupowych

Pracownik objęty zwolnieniem grupowym nie traci swoich podstawowych praw wynikających z Kodeksu pracy. Oznacza to, że zasady dotyczące okresów wypowiedzenia, urlopów, świadectwa pracy czy wynagrodzenia za przepracowany okres pozostają niezmienne. Co ważne, przy zwolnieniach grupowych pracownik otrzymuje również ochronę wynikającą z ustawy, która przewiduje dodatkowe uprawnienia. Jednym z najważniejszych jest prawo do odprawy pieniężnej, której wysokość zależy od stażu pracy w firmie i której pracodawca nie może pominąć nawet w przypadku trudnej sytuacji finansowej.

Pracownik ma także prawo do przejrzystych informacji dotyczących przyczyn zwolnienia i sposobu jego przeprowadzenia. Firma powinna udzielać jasnych odpowiedzi na pytania dotyczące planowanych działań, dostępnych form wsparcia, ewentualnych możliwości przeniesienia na inne stanowisko oraz terminów obowiązywania wypowiedzeń. Przejrzystość procesu jest obowiązkiem pracodawcy, a jej naruszenie może stanowić podstawę do złożenia odwołania do sądu pracy.

Odprawa dla pracowników objętych zwolnieniami grupowymi

Najbardziej charakterystycznym elementem zwolnień grupowych jest odprawa, która przysługuje każdemu pracownikowi tracącemu pracę z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Jej wysokość nie zależy od stanowiska ani wynagrodzenia, lecz wyłącznie od okresu zatrudnienia w firmie. Pracodawca musi wypłacić odpowiednią kwotę w dniu rozwiązania umowy albo najpóźniej wraz z ostatnim wynagrodzeniem. Odprawa jest świadczeniem obowiązkowym i pracodawca nie może go zastąpić inną formą rekompensaty.

W praktyce wysokość odprawy jest wyraźnie odczuwalna dla osoby zwalnianej, ponieważ może stanowić nawet kilkumiesięczną pensję. To świadczenie ma złagodzić skutki utraty pracy i dać czas na znalezienie nowego zatrudnienia. Odprawa nie zależy od sytuacji ekonomicznej pracodawcy, co oznacza, że nawet firma w trudnym położeniu nie może jej obniżyć ani wstrzymać. Jeżeli pracodawca nie wypłaci należnej odprawy, pracownik ma prawo dochodzić roszczeń na drodze sądowej.

Okres wypowiedzenia i obowiązki informacyjne pracodawcy

W zwolnieniach grupowych okres wypowiedzenia nie ulega skróceniu, chyba że obie strony zgodzą się na rozwiązanie umowy wcześniej. Standardowe okresy wypowiedzenia pozostają więc takie same jak w przypadku zwolnień indywidualnych. Dzięki temu pracownik ma czas na przygotowanie się do zmiany miejsca pracy, poszukiwanie nowych ofert lub skorzystanie ze wsparcia urzędu pracy.

Pracodawca ma również obowiązek przekazać pracownikowi wszystkie informacje niezbędne do prawidłowego zakończenia stosunku pracy. Dotyczy to zarówno formy rozwiązania umowy, jak i kwestii dokumentów, takich jak świadectwo pracy czy informacje o zatrudnieniu potrzebne do rejestracji w urzędzie pracy. Wszystkie te działania muszą odbywać się w sposób czytelny i zgodny z prawem, ponieważ naruszenia w tym obszarze mogą prowadzić do sporów i opóźnień w wypłatach świadczeń.

Co warto zrobić jako pracownik objęty zwolnieniami grupowymi

Z perspektywy pracownika najważniejsze jest, aby w okresie wypowiedzenia dokładnie analizować wszystkie przekazywane dokumenty. Dobrze jest sprawdzić, czy odprawa została wyliczona prawidłowo, czy okres wypowiedzenia jest zgodny z umową oraz czy świadectwo pracy zawiera wszystkie wymagane elementy. W razie wątpliwości warto poprosić o wyjaśnienie i upewnić się, że cała procedura została przeprowadzona zgodnie z przepisami.

Równocześnie okres wypowiedzenia można wykorzystać na przygotowanie się do wejścia na rynek pracy. Pomocne jest aktualizowanie CV, przeglądanie ofert i sprawdzanie dostępnych programów aktywizacyjnych w urzędzie pracy. Zwolnienia grupowe są trudnym momentem, ale dla wielu osób stają się impulsem do zmiany zawodowej, przebranżowienia lub podjęcia lepiej płatnego zatrudnienia.

Anna Nowacka

Doświadczona content writerka, od 5 lat pisze teksty na różne tematy. W wolnych chwilach zajmuje się domem, a w szczególności dwoma psami.