Komornik nie może zabrać całej emerytury lub renty bez względu na wysokość zadłużenia. Przepisy określają zarówno maksymalny procent świadczenia podlegający potrąceniu, jak i kwotę, która musi pozostać do dyspozycji dłużnika. Inne zasady obowiązują przy niespłaconym kredycie lub pożyczce, inne przy zaległych alimentach, a jeszcze inne w przypadku opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Od 1 marca 2026 roku obowiązują nowe, zwaloryzowane kwoty wolne.

Kto potrąca pieniądze z emerytury lub renty?

Po otrzymaniu zajęcia komorniczego ZUS nie przekazuje dłużnikowi całego świadczenia. Oblicza dopuszczalną wysokość potrącenia, przelewa odpowiednią kwotę komornikowi, a pozostałą część wypłaca emerytowi lub renciście.

Komornik nie pobiera więc pieniędzy samodzielnie z systemu ZUS. Przesyła zajęcie, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonuje je według ustawowych ograniczeń. Podobnie wygląda egzekucja świadczeń wypłacanych przez inne organy emerytalno-rentowe.

ZUS najpierw uwzględnia składkę zdrowotną i ewentualną zaliczkę na podatek dochodowy. Sam procent potrącenia obliczany jest jednak od świadczenia brutto, czyli przed odliczeniem podatku i składki zdrowotnej.

Jednocześnie obowiązują dwa limity potrącenia

Przy ustalaniu wysokości zajęcia nie wystarczy pomnożyć emerytury przez 25 albo 60 procent. ZUS musi jednocześnie zastosować maksymalny procent potrącenia oraz kwotę wolną właściwą dla danego rodzaju należności.

Jeżeli procentowy limit pozwalałby potrącić 600 zł, ale po tej operacji emerytowi pozostałaby kwota niższa od ustawowego minimum, zajęcie musi zostać odpowiednio zmniejszone. ZUS powinien pozostawić świadczeniobiorcy co najmniej kwotę wolną.

Działa to również w drugą stronę. Wysoka emerytura nie może zostać pomniejszona w dowolnym stopniu tylko dlatego, że po potrąceniu nadal pozostałaby kwota wyższa od minimum. Nadal obowiązuje maksymalny limit procentowy.

Ile komornik może zabrać za kredyt, pożyczkę lub niezapłacone rachunki?

W przypadku zwykłych długów komornik może zająć maksymalnie 25 procent emerytury lub renty brutto. Dotyczy to między innymi niespłaconych kredytów, pożyczek, rachunków, zaległości wobec firm telekomunikacyjnych, prywatnych wierzycieli i innych należności niealimentacyjnych.

Od 1 marca 2026 roku kwota wolna dla takich długów wynosi 1401,57 zł. Po odliczeniu składki zdrowotnej, podatku i potrącenia egzekucyjnego emerytowi lub renciście musi pozostać przynajmniej taka suma.

Przykładowo przy emeryturze wynoszącej 3000 zł brutto procentowy limit zajęcia wynosi 750 zł. Jeżeli po odjęciu podatku, składki zdrowotnej i 750 zł nadal pozostaje więcej niż 1401,57 zł, ZUS może przekazać komornikowi pełne 750 zł.

Jeżeli świadczenie jest niższe, kwota wolna zaczyna ograniczać potrącenie. W rezultacie komornik może otrzymać mniej niż 25 procent emerytury.

Ile komornik zabierze z najniższej emerytury?

Od 1 marca 2026 roku najniższa emerytura wynosi 1978,49 zł brutto. Jeżeli świadczeniobiorca nie płaci podatku dochodowego ze względu na wysokość emerytury, po potrąceniu dziewięcioprocentowej składki zdrowotnej pozostaje około 1800,43 zł.

Jedna czwarta świadczenia brutto wynosi 494,62 zł. Potrącenie całej tej kwoty pozostawiłoby jednak około 1305,81 zł, czyli mniej niż ustawowa kwota wolna wynosząca 1401,57 zł.

Przy zwykłym długu z najniższej emerytury można więc w takim uproszczonym przykładzie potrącić około 398,86 zł. Dokładny wynik może różnić się o kilka groszy w zależności od sposobu rozliczenia świadczenia i pozostałych należności.

Najniższa emerytura nie jest zatem całkowicie wolna od komornika. Ochronie podlega konkretna kwota, a nie całe świadczenie.

Czy komornik może zabrać pieniądze z niskiej renty?

Jeżeli wypłacana renta po odliczeniu składki zdrowotnej i podatku jest niższa od właściwej kwoty wolnej, nie powinno dojść do potrącenia z tytułu zwykłego długu. ZUS nie może pozostawić renciście mniej niż 1401,57 zł.

Ma to znaczenie między innymi przy rentach z tytułu częściowej niezdolności do pracy, które bywają niższe od zwykłej emerytury. Sam limit 25 procent nie przesądza więc o tym, że część każdej renty zostanie przekazana komornikowi.

Inaczej wygląda sytuacja przy długu alimentacyjnym, ponieważ obowiązuje wtedy znacznie niższa kwota wolna. Renta niewystarczająca do prowadzenia egzekucji zwykłego długu może nadal podlegać potrąceniu na zaległe alimenty.

Ile można potrącić za zaległe alimenty?

Przy egzekucji alimentów limit wynosi do 60 procent świadczenia brutto. Jednocześnie od 1 marca 2026 roku emerytowi lub renciście trzeba pozostawić co najmniej 849,42 zł.

Z najniższej emerytury wynoszącej 1978,49 zł maksymalny limit procentowy to 1187,09 zł. Gdyby potrącono całą tę sumę, po uwzględnieniu składki zdrowotnej świadczeniobiorcy zostałoby mniej niż 849,42 zł.

W uproszczonym przykładzie, w którym nie jest pobierana zaliczka na podatek, potrącenie z najniższej emerytury mogłoby wynieść około 951,01 zł. Emerytowi pozostałaby wówczas kwota wolna wynosząca 849,42 zł.

Ochrona dłużnika alimentacyjnego jest więc znacznie mniejsza niż osoby mającej niespłacony kredyt albo pożyczkę. Wynika to z pierwszeństwa należności przeznaczonych na utrzymanie uprawnionych członków rodziny.

Potrącenia za pobyt w DPS, ZOL lub ZPO

Osobne zasady dotyczą należności za pobyt w domu pomocy społecznej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym albo zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym.

Jeżeli należność jest egzekwowana na podstawie tytułu wykonawczego, potrącenie może wynosić do 50 procent świadczenia. Gdy odbywa się na wniosek dyrektora placówki w szczególnym trybie przewidzianym w przepisach, może sięgać 65 procent.

Kwota wolna jest w tym przypadku znacznie niższa i od 1 marca 2026 roku wynosi 339,76 zł. Ustawodawca zakłada, że część kosztów codziennego utrzymania osoby przebywającej w placówce jest pokrywana w ramach opłaty za pobyt.

Jeżeli należności za placówkę występują jednocześnie z innymi potrąceniami, łączny limit może być jeszcze wyższy. ZUS stosuje wówczas zasady dotyczące zbiegu kilku należności.

Zwrot nienależnych świadczeń to nie zawsze egzekucja komornicza

Nie każde potrącenie widoczne na odcinku emerytury wynika z działania komornika. ZUS może samodzielnie odzyskiwać między innymi nienależnie pobrane emerytury, renty, dodatki, świadczenia rodzinne lub nieopłacone składki.

W takich sprawach potrącenie może sięgać 50 procent świadczenia, ale od 1 marca 2026 roku trzeba pozostawić co najmniej 1121,28 zł. Ta kwota wolna jest inna niż przy zwykłym długu komorniczym.

Przed zakwestionowaniem wysokości potrącenia należy więc sprawdzić jego podstawę. Informacja powinna znajdować się w decyzji ZUS albo w zawiadomieniu o zajęciu. Sam fakt, że świadczenie jest niższe, nie oznacza automatycznie, że pieniądze przekazano komornikowi.

Jakie kwoty wolne obowiązują od marca 2026 roku?

Przy zwykłych długach niealimentacyjnych ZUS powinien pozostawić 1401,57 zł. Przy zwrocie nienależnych świadczeń, zaległych składkach oraz podobnych należnościach kwota wolna wynosi 1121,28 zł.

W przypadku alimentów świadczeniobiorca musi otrzymać co najmniej 849,42 zł. Najmniejsza ochrona dotyczy odpłatności za pobyt w DPS, ZOL lub ZPO, przy której pozostawia się przynajmniej 339,76 zł.

Kwoty te nie są stałe na zawsze. Podlegają corocznej waloryzacji od 1 marca, dlatego obliczenia wykonane na podstawie wcześniejszej decyzji lub starego artykułu mogą być nieaktualne.

Czy trzynasta i czternasta emerytura podlegają zajęciu?

ZUS nie dokonuje potrąceń z trzynastej i czternastej emerytury. Dodatkowe roczne świadczenia nie zwiększają więc w miesiącu wypłaty kwoty przekazywanej komornikowi z emerytury.

Potrąceniom nie podlegają również między innymi dodatek pielęgnacyjny, dodatek dla sieroty zupełnej oraz świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

Ochrona konkretnego dodatku nie oznacza jednak, że całe świadczenie podstawowe staje się wolne od zajęcia. ZUS powinien oddzielić chronioną wypłatę od zwykłej emerytury lub renty i zastosować potrącenie wyłącznie do należności, które zgodnie z przepisami podlegają egzekucji.

Czy renta rodzinna i renta wdowia są chronione przed komornikiem?

Renta rodzinna co do zasady podlega potrąceniom podobnie jak emerytura i renta z tytułu niezdolności do pracy. Sam fakt, że świadczenie zostało przyznane po zmarłym małżonku, nie wyłącza go spod egzekucji.

Dotyczy to również osoby otrzymującej świadczenia łącznie w ramach renty wdowiej. Mechanizm łączenia własnej emerytury lub renty z częścią renty rodzinnej nie tworzy dodatkowego zwolnienia przed komornikiem.

Dokładny sposób obliczenia potrącenia może zależeć od rodzaju wypłacanych świadczeń oraz tego, czy pochodzą one z jednej, czy z kilku instytucji. Wysokość zajęcia powinna być przedstawiona w informacji od organu emerytalno-rentowego.

Zajęcie emerytury i zajęcie konta bankowego to dwie różne rzeczy

ZUS może potrącić część emerytury przed jej wypłatą, a bank może jednocześnie otrzymać zajęcie rachunku. Są to dwa odrębne sposoby prowadzenia egzekucji, oparte na innych limitach.

Na prywatnym rachunku bankowym obowiązuje miesięczna kwota wolna wynosząca 75 procent minimalnego wynagrodzenia. Przy płacy minimalnej wynoszącej w 2026 roku 4806 zł daje to 3604,50 zł miesięcznie.

Oznacza to, że po potrąceniu dokonanym przez ZUS pozostała emerytura wpływająca na konto może zostać objęta zajęciem bankowym, jeżeli miesięczna kwota wolna została już wykorzystana przez inne wpływy i wydatki.

Szczegółowo ten mechanizm opisuje poradnik Zajęcie konta bankowego przez komornika – jakie środki są chronione?. Nie należy mylić kwoty wolnej dotyczącej emerytury z kwotą wolną przypisaną do rachunku.

Jeżeli na konto nie wpływają żadne pieniądze poza emeryturą już pomniejszoną przez ZUS, a bank dokonuje kolejnego zajęcia, warto zwrócić się do organu egzekucyjnego o zbadanie, czy w praktyce respektowana jest ochrona środków pozostawionych dłużnikowi.

Czy waloryzacja emerytury zwiększy potrącenie?

Coroczna waloryzacja podwyższa świadczenie brutto, od którego obliczany jest procentowy limit zajęcia. Jednocześnie od 1 marca waloryzowane są kwoty wolne od potrąceń.

Nie zawsze oznacza to więc, że cała podwyżka emerytury trafi do komornika. ZUS musi jeszcze raz zastosować oba ograniczenia i obliczyć nową kwotę przekazywaną w ramach egzekucji.

Potrącenie może wzrosnąć również po ponownym przeliczeniu emerytury, doliczeniu składek z dalszej pracy albo przyznaniu dodatkowej części świadczenia. Im wyższa kwota brutto, tym większy może być procentowy limit zajęcia.

Co zrobić, gdy potrącenie wydaje się zbyt wysokie?

Najpierw należy porównać kwotę emerytury brutto, składkę zdrowotną, zaliczkę na podatek, wysokość potrącenia oraz sumę wypłaconą na konto. Informacje te znajdują się w decyzji albo dokumencie przedstawiającym rozliczenie świadczenia.

Trzeba również ustalić rodzaj egzekwowanego długu. Zastosowanie 60 procent przy zwykłej pożyczce byłoby błędne, ale ten sam limit może być prawidłowy przy zaległych alimentach.

W razie wątpliwości warto wystąpić do ZUS o pisemne przedstawienie sposobu obliczenia potrącenia i wskazanie zastosowanej kwoty wolnej. Komornika można natomiast poprosić o aktualne zestawienie zadłużenia, kosztów i kwot dotychczas otrzymanych od ZUS.

Gdy potrącenie wynika z błędnych danych, spłaconego długu albo egzekucji prowadzonej wobec niewłaściwej osoby, konieczne może być zakwestionowanie czynności komornika lub tytułu będącego podstawą postępowania. Sam ZUS nie może uchylić prawidłowo otrzymanego zajęcia tylko na podstawie ustnego oświadczenia emeryta.